नेपाल संवत् ११४६ मनाउँदै राष्ट्रभर शुभकामनाको आदानप्रदान राष्ट्रिय पहिचान, ऐतिहासिक गौरव र वैज्ञानिक संवत् — सम्पूर्ण नेपालीको साझा पर्व

Image

नेपाल संवत्‌को ऐतिहासिक पृष्ठभूमि
नेपाल संवत् नेपालकै नाममा आधारित विश्वकै एकमात्र संवत् हो। यसको सुरुवात इस्वी संवत् ८७९ अक्टोबर २० (कछला थ्व पारु) मा परोपकारी व्यापारी शंखधर साख्वाःले सम्पूर्ण जनताको ऋणमोचन गरी गरेका थिए।

तत्कालीन राजा राघवदेवले यस ऐतिहासिक कदमलाई राजकीय मान्यता दिएपछि नेपाल संवत् औपचारिक रूपमा प्रारम्भ भएको हो।
नेपाल संवत् केवल समय गणनाको प्रणाली होइन, यो जनताको आर्थिक मुक्ति, सामाजिक समानता र राष्ट्रिय स्वतन्त्रताको प्रतीक पनि हो।

राष्ट्रिय पहिचान र स्वतन्त्रताको प्रतीक
नेपाल संवत् नाम नै नेपाल देशको गौरव बोकेको छ। विश्वमा कुनै पनि देशको नाममा आधारित संवत् विरलै पाइन्छ।
यस संवत्‌ले नेपालको राष्ट्रिय एकता, स्वाधीनता र मौलिक पहिचानलाई प्रतिविम्बित गर्छ।

नेपाल संवत् कुनै धर्म, जात वा समुदायसँग मात्र सम्बन्धित नभई सम्पूर्ण नेपालीहरूको साझा सम्पत्ति हो।
राजनीतिक परिवर्तनसँगको सम्बन्ध
नेपाल संवत् लिच्छविकालदेखि नेपालमण्डलका पाँच राज्यहरू — कान्तिपुर, ललितपुर, भक्तपुर, बनेपा र द्वाल्खामा व्यापक रूपमा प्रचलित थियो।

तर गोर्खाका राजा पृथ्वीनारायण शाहले राज्य विस्तारपश्चात शक संवत् लागू गरे।
पछि राणाशासनकालमा विक्रम संवत् सरकारी रूपमा प्रयोगमा ल्याइयो र नेपाल संवत् सरकारी नीतिबाट हरायो।
पञ्चायतकालमा यस संवत् प्रयोग गर्ने कार्यलाई प्रतिबन्ध गरिएको थियो।

तर, २०४६ सालको प्रजातान्त्रिक परिवर्तन र २०६२/६३ सालको जनआन्दोलनपछि नेपाल संवत् पुनः राष्ट्रिय चर्चामा फर्कियो।
वैज्ञानिकता र पात्रो प्रणालीमा सुधार
नेपाल संवत् मूलतः चन्द्रमासमा आधारित संवत् हो। तर पछिल्ला वर्षहरूमा यसलाई सौर्यमास प्रणालीसँग मिलाएर सुधार गरिएको छ।
अब यस संवत्‌मा हरेक चार वर्षमा एक दिन थप्ने “अधिक वर्ष” प्रणाली लागू गरिएको छ, जसले यसलाई आधुनिक र वैज्ञानिक बनाएको छ।

चन्द्रग्रहण, सूर्यग्रहण, पूर्णिमा र औंशीका तिथि यस संवत्‌मा सटीक रूपमा मेल खाने देखिन्छ, जसले यसको वैज्ञानिक विश्वसनीयता पुष्टि गर्छ।
सांस्कृतिक र धार्मिक महत्त्व
नेपाल संवत् केवल पात्रो होइन, यो संस्कृति र परम्पराको जीवनशैली हो।

यस संवत् अनुसार नेवार समुदायले स्वन्ति (तिहार), म्ह पूजा (आत्मपूजा) र किजा पूजा (भाइटीका) पर्वहरू मनाउँछन्।
म्ह पूजामा आत्मशुद्धि, सुस्वास्थ्य र दीर्घायुको कामना गरिन्छ भने किजा पूजामा भ्रातृत्व र प्रेमको प्रतीकका रूपमा एकअर्कालाई टीका लगाइन्छ।

यसरी नेपाल संवत्‌ले आत्मा, परिवार र समाजको सम्बन्धलाई एकै सूत्रमा बाँध्ने सन्देश दिन्छ।
नेपाल संवत् पुनर्स्थापनाका प्रयासहरू
नेपाल संवत् पुनर्स्थापनाका लागि दशकौँदेखि आन्दोलन हुँदै आएको छ।
२०५६ सालमा शंखधर साख्वाःलाई राष्ट्रिय विभूति घोषणा गरियो।
२०६५ सालमा तत्कालीन प्रधानमन्त्री **पुष्पकमल दाहाल ‘प्रचण्ड’**ले नेपाल संवत्‌लाई राष्ट्रिय मान्यता दिने ऐतिहासिक घोषणा गरे।

२०८० सालमा नेपाल सरकारद्वारा यस संवत्‌लाई सरकारी कामकाजमा प्रयोग गर्ने निर्णय पनि गरियो।
त्यसपछि बागमती प्रदेश सरकार, काठमाडौं र ललितपुर महानगरपालिकाहरूले नेपाल संवत् प्रयोग गर्न थालेका छन्।
समाज र राज्यका लागि सन्देश

नेपाल संवत्‌ले दिएको सन्देश सरल छ —
देशभित्रको विविधता, समानता र सहअस्तित्वलाई एकै सूत्रमा बाँध्नु हो।
शंखधर साख्वाःको ऋणमोचन कार्य केवल आर्थिक मात्र होइन, मानव स्वतन्त्रताको प्रतीक हो।
नेपाल संवत् राष्ट्रियता, लोककल्याण र जनभावनाको संवत् हो, जसमा कुनै पनि वर्गीय, जातीय वा धार्मिक विभेद छैन।
नेतृत्व र नागरिकको शुभकामना सन्देश
नेपाल संवत् ११४६ को अवसरमा राष्ट्रपति, प्रधानमन्त्री, मन्त्रीहरू तथा विभिन्न राजनीतिक दलका नेताहरूले देश–विदेशमा रहेका सबै नेपालीहरूलाई शुभकामना सन्देश दिएका छन्।

प्रधानमन्त्रीको सन्देशमा भनिएको छ —
“नेपाल संवत् हाम्रो राष्ट्रिय पहिचान हो। यसले स्वतन्त्रता, समानता र सहअस्तित्वको भावना अभिव्यक्त गर्छ। सबै नेपालीले यसमा गर्व गर्नुपर्छ।”